اگر بيدار باشم چه مي‌كنم ؟ سؤال مي‌كنم . چون و چرا مي‌كنم . دليل مي‌خواهم . تحقيق مي‌كنم . اين كارها به زبان ، كارهاي خيلي خوبي هستند ولي در عمل دردسرآفرينند . وقتي كسي بخواهد كاري كند كه به ضرر ديگران است يا حداقل ، فقط به سود خودش است ترجيح مي‌دهد كه كسي دربارة‌ آن كار از او سؤال نكند . وقتي به كسي از ناحية بيدارنبودن ديگران نفعي مي‌رسد ترجيح مي‌دهد كه آنها هرگز بيدار نشوند و در راه خواب نگه‌داشتن آنها خيلي تلاش مي‌كند . لالايي مي‌خواند تا آرام شوند و به خواب شيرين ادامه دهند . آرام آرام نوازش‌شان مي‌كند تا هوس بيداري نكنند . آنها را تطميع مي‌كند و چيزهاي كوچك ساده‌اي را كه مي‌خواهند در اختيارشان قرار مي‌دهد تا به آنچه دارند سرگرم شوند و سراغ بيداري را نگيرند . اگر در نهايت ، نتواند آنها را با ملايمت خواب نگه دارد به زور متوسل مي‌شود و آنها را تهديد مي‌كند كه اگر بيدار شوند مسؤولِ به‌خطرافتادن جان و مال‌شان خواهند بود . معلوم است كه اين شخص اگر با كساني مواجه شود كه نگذارند او به خواب نگه‌داشتن ديگران ادامه دهد ، به شدت با آنها مقابله خواهد كرد و به هر حربه‌اي متوسل خواهد شد تا آنها را از بيدارگري پشيمان كند .

حالا من چطور مي‌توانم بفهمم كه كسي مرا مي‌خواباند يا خوابيده مي‌خواهد ؟ شروع اين كار چندان مشكل نيست با يك سؤال ساده آغاز مي‌شود : « چرا ؟ » ولي تحمل عواقب آن شجاعت مي‌خواهد . وقتي به من مي‌گويند : با فلان كس رفت و آمد نكن او افكار تو را خراب مي‌كند و تو را از راه راست منحرف مي‌نمايد ، بايد بپرسم : چرا ؟ او چه مي‌گويد كه فكر مرا خراب مي‌كند . چطور او مي‌تواند مرا از راه راست منحرف كند ؟ آيا آنچه مي‌گويد آنقدر قانع‌كننده است كه ممكن است عقيدة مرا تغيير دهد ؟ آيا آنچه مي‌گويد آنقدر مستدل است كه نمي‌توانم در مقابل استدلال او مقاومت كنم ؟ اگر قانع‌كننده و مستدل نيست چرا بايد بترسم ؟ آيا عقايد من آنقدر سست و بي‌مايه است كه با هر استدلال ضعيفي مي‌تواند متزلزل شود ؟ آيا عقايد من آنقدر بي‌اساس است كه هر كس با هر حقه‌اي مي‌تواند آنها را تغيير دهد ؟ اگر چنين است آيا بهتر نيست كه من به‌جاي چسبيدن به‌عقايدي سست و بي‌بنيان ، تغيير عقيده دهم ؟ پرسيدن اين سؤال‌ها چندان ساده نيست . وقتي اين سؤال‌ها را مطرح مي‌كني مي‌گويند : واي ، خدا به داد برسد . او كافر شده است . او تحت تأثير شيطان قرار گرفته است . او دارد به مقدسات اهانت مي‌كند . اينجا است كه بايد شجاعت داشت و شجاعت نشان داد .

بلي ، اگر مي‌خواهم بدانم كه چه كسي مشتاق خواب‌نگه‌داشتن من است كافي است وقتي كه از من مي‌خواهد كاري را انجام بدهم از او دليل انجام‌دادن آن كار را بخواهم . جوابي كه به من مي‌دهد و نحوة جواب دادنش مي‌تواند مرا راهنمايي كند .